Menu górne

Foto
Krajobraz w gminie Brańszczyk, fot. Urząd Gminy

Aktualności

Skansen w Brańszczyku imienia Marii Żywirskiej

Data umieszczenia:

Chciałoby się powiedzieć nareszcie. Nareszcie Maria Żywirska przebija się do świadomości ludzi. Zaczynamy doceniać jej bogaty dorobek naukowy, zdawałoby się tak bliski nam, bo dotyczący Puszczy Białej.

13 października 2017r odbyła się uroczysta sesja Rady Gminy Brańszczyk, na której radni podjęli uchwałę w sprawie nadania imienia Marii Żywirskiej
Foto

Skansenowi w Brańszczyku. Długo planowane i oczekiwane nadanie było jednym z ważniejszych wydarzeń zarówno dla Skansenu jak i dla społeczności Gminy Brańszczyk.

Rozpoczynając uroczystość, wójt Mieczysław Pękul powitał najbliższą rodzinę badaczki Puszczy Białej Marii Żywirskiej. Córce Marii Frankowskiej mieszkającej, na co dzień w Stanach Zjednoczonych, wnuczce Annie Frankowskiej - Gzyrze oraz prawnuczce Katarzynie Budzeń wręczył bukiety kwiatów, dziękując za obecność na uroczystości.

Słowa powitania skierował do gości przewodniczący rady gminy Sławomir Gałązka. Zaproszenie na uroczystość przyjęli: Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar, radny Sejmiku Województwa Mazowieckiego Marian Krupiński profesor Stanisław Białousz, regionalista -członek Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego Jan Długołęcki z małżonką Krystyną Długołęcką, prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Wyszkowa, Puszczy Białej i Kamienieckiej - Adam Mickiewicz, członek stowarzyszenia, pracownik działu regionalnego wyszkowskiej biblioteki, - Mirosław Powierza, etnograf - Sylwia Affelska–Słojkowska reprezentująca Stowarzyszenia Puszcza Biała Moja Mała Ojczyzna w Pniewie, pasjonat historii regionu Antoni Biernacki, radni samorządu powiatowego Sławomir Pędzich oraz Jerzy Żukowski. Obecni byli także: radni rady gminy Brańszczyk, ks. Paweł Stachecki – proboszcz parafii Brańszczyk, ks. Andrzej Grzybowski – proboszcz parafii Poręba, ks. Tomasz Tymiński – proboszcz parafii Białebłoto, pracownicy urzędu gminy, dyrektorzy szkół z terenu gminy, pracownicy GDK i GBP w Brańszczyku, sołtysi, Marek Filipowicz - prezes współpracującego z gminą Stowarzyszenia Kulturalno-Alternatywnego Pepisko.

Foto

W dalszej części spotkania profesor Stanisław Białousz przedstawił zebranym postać Marii Żywirskiej. Urodziła się w 1904 roku w Brańszczyku, gdzie spędziła dzieciństwo i młodość. W latach 1923 – 1928 studiowała na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego uzyskując tytuł magistra Historii. W latach 1928-32 uczyła w wyszkowskim gimnazjum historii, rysunku i polskiego. Już wtedy dużo czasu poświęcała na zbieranie materiałów związanych z Puszczą Białą, które później stały się podstawą monografii „Puszcza Biała. Jej dzieje i kultura”. Było to dzieło życia Marii Zywirskiej w znacznej części poświęconej okolicom Brańszczyka.

Odnosząc się do twórczości Marii Żywirskiej profesor Białousz podkreślił znaczenie historii własnego narodu, którą, jak mówił: najskuteczniej można poznawać i uprawiać poczynając od swojego regionu, swojej małej Ojczyzny…, Dlatego tak ważna jest każda lokalna inicjatywa… Taki zaczyn dla Ziemi Brańszczykowskiej dała Monografia Marii Żywirskiej – Puszcza Biała – jej dzieje i kultura… Na monografii wychowało się wiele pokoleń etnografów, historyków, regionalistów… Maria Żywirska nadal inspiruje osoby i instytucje, którym leży na sercu odkrywanie i popularyzowanie historii oraz przyrody naszego regionu… Możemy, więc powiedzieć Marii Żywirskiej: Pani Mario – jest Pani Pierwszą Damą Puszczy Białej i dziękujemy za Pani dokonania.

Przewodniczący rady gminy odczytał treść uchwały nadającej Skansenowi w Brańszczyku imię Marii Żywirskiej. Radni jednogłośnie przyjęli uchwałę a wójt Mieczysław Pękul wręczył córce Marii Frankowskiej „Akt nadania imienia” i odczytał jego treść: „Uchwałą Rady Gminy Brańszczyk nr 43/219/2017 z dnia 13 października 2017 roku nadaje się Skansenowi w Brańszczyku imię Marii Żywirskiej”.

Prawnuczka Marii Żywirskiej – Katarzyna Budzeń zauważyła, iż uchwała ta jest wyrażeniem szacunku dla patronki skansenu. Podziękowała w imieniu rodziny radnym i wójtowi, po czym oczytała fragment monografii, opisujący codzienne, kurpiowskie życie w Puszczy Białej. Podczas sesji głos zabrał również Radny Sejmiku Województwa Mazowieckiego – Marian Krupiński. Powitał wszystkich zebranych, podkreślając, iż wiele gmin może pozazdrościć gminie Brańszczyk tak pięknego Skansenu. Zwrócił również uwagę na ogrom pracy Marii Żywirskiej, dzięki której młode pokolenia mogą poznać historię i kulturę naszego regionu.

Foto

Z kolei Jan Długołęcki, stwierdził: jestem kolejny raz szczęśliwy, że Maria Żywirska przebija się do świadomości ludzi. To, co mamy dziś, to już jest dużo … książki, które napisała są na bardzo wysokim poziomie, język jej prac zasługuje na bardzo wysoką ocenę. W dalszej części uroczystości zaproszeni goście oraz władze gminy Brańszczyk udali się do Skansenu, gdzie Maria Frankowska, Anna Frankowska oraz Katarzyna Budzeń dokonały odsłonięcia pamiątkowej tablicy „Skansen im. Marii Żywirskiej w Brańszczyku” Ksiądz Paweł Stachecki, ksiądz Tomasz Tymiński oraz ksiądz Andrzej Grzybowski dokonali poświecenia Skansenu, stwierdzając, że jest to „miejsce słusznej idei”.

W jednej z chat skansenu przystosowano pomieszczenie pod wykonanie wystawy poświęconej Marii Żywirskiej. Jego aranżacja wykonana została przez gminę według projektu Marka Filipowicza. Na zamontowanych wzdłuż czterech ścian i specjalnie podświetlonych panelach, zamieszczonych zostało 9 treściwych tablic, opisujących w chronologicznym porządku życie i twórczość Patronki. Wszystko w konwencji nawiązującej do "szkolnej gazetki", mającej być ukłonem względem najczęściej odwiedzających Skansen dzieci i młodzieży. Opracowanie tekstów oparte zostało na zbiorach Marii Frankowskiej, Stanisława Białousza, Adama Pola, Jana Długołęckiego, Mirosława Powierzy oraz Miejsko-Gminnej Biblioteki publicznej w Wyszkowie oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Wyszkowie.

Obok głównej wystawy, poświęconej patronce skansenu, zaproszeni goście mogli podziwiać ręcznie wykonane miniaturki sprzętów gospodarstwa domowego oraz maszyn rolniczych, używanych dawniej na terenie Puszczy Białej przez jej mieszkańców. Perfekcyjnie wykonane rzeźby wyszły spod dłuta Pana Stanisława Kądzieli z Niemir. Każdy z wykonanych przez Pana Stanisława sprzętów został wcześniej opisany przez Marię Żywirską w monografii. Dzięki temu widzimy, jaką skarbnicę wiedzy o Puszczy Białej zostawiła po sobie wybitna etnograf.

Zaproszeni goście podjęci zostali poczęstunkiem, na który składały się tradycyjne kurpiowskie smakołyki: kugiel, pyzy oraz smalec z mięsem. Ustawiono również wiejski stół z wieloma rodzajami wędlin oraz specjalnie
przygotowaną na tę okazję szynką. Na deser można było spróbować słodkiej bułki z serem, którą w kurpiowskich domach pieczono tylko na święta, ciastek...pampuchów oraz dostarczonych przez panią Sylwię z
Foto

Kuźni Kurpiowskiej w Pniewie, cynamonowo - pieprzowych fafernuchów.

Piękna idea, aby uhonorować Skansen w Brańszczyku imieniem Marii Żywirskiej stała się faktem. Organizatorzy dziękują wszystkim, którzy swoją pracą i zaangażowaniem przyczynili się realizacji tej idei a gościom za przybycie na uroczystość oraz za zainteresowanie kurpiowską kulturą i historią opisaną w monografii „Puszcza Biała. Jej dzieje i kultura” przez „Pierwszą Damę” Puszczy Białej a od dzisiaj patronkę Skansenu w Brańszczyku Marię Żywirską.


Opracowanie: Justyna Jarosz


Wystąpienie prof. Stanisława Białousza na uroczystej Sesji Rady Gminy Brańszczyk

Szanowni Państwo Radni, Panie Wójcie, Szanowna Pani profesor Frankowska.

Kilku wybitnych mężów stanu w różnych krajach, w tym w Polsce Józef Piłsudski, wyrażali różnymi słowami myśl, że historię własnego narodu należy znać, należy ją pisać, upowszechniać, szanować i być z niej dumnym. Narody, które to zaniedbują albo źle kończą, lub przypisuje się im niezasłużone winy i pomniejsza ich zasługi. Wiele przykładów z ostatnich lat potwierdza te myśli. Historię najlepiej i najskuteczniej można poznawać i uprawiać poczynając od swojego regionu, swojej małej ojczyzny. To zachęca do zgłębiania historii swojej rodziny i ułatwia zrozumienie historii własnego narodu. Dlatego tak ważna jest każda lokalna inicjatywa, dzięki której możne być upowszechniana i pogłębiana historia małej ojczyzny każdego z Polaków. Wiele takich inicjatyw to dzieło pojedynczych osób, pasjonatów historii. Ale wielką rolę do spełnienia mają nauczyciele historii w lokalnych szkołach, biblioteki gminne, gminne ośrodki kultury, znane rody i rodziny. Tak jak w każdym rodzaju działalności jedne inicjatywy mogą przejść bez zauważenia i wsparcia, więc obumierają, inne zaś dają zaczyn do działania dla wielu osób instytucji.

Foto

Taki zaczyn dla Ziemi Brańszczykowskiej dała monografia Marii Żywirskiej „Puszcza Biała- jej dzieje i kultura” opublikowana w roku 1973 przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Puszcza Biała była do tego czasu w cieniu innej puszczy kurpiowskiej- Puszczy Zielonej, która wcześniej miała szczęście do piór opisujących jej przyrodę i kulturę (Adam Chętnik, Franciszek Paścik), a także wcześniej stworzyła swój skansen w Nowogardzie. Monografia Mari Żywirskiej wydobyła na światło dzienne Puszczę Białą, utrwaliła jej nazwę, zdefiniowała jej granice, opisała historię, ludzi czyniących ją sobie poddaną oraz ich kulturę materialną. Wszyscy późniejsi autorzy piszący cokolwiek o Puszczy Białej odwołują się do Marii Żywirskiej i ją bogato cytują. Celem niniejszego wystąpienia nie jest podanie biografii Mari Żywirskiej. Można ją znaleźć m. in. w Słowniku Biograficznym Kurpiowszczyzny XX wieku (str. 1162) i w drugim wydaniu monografii „Puszcza Biała” z roku 2009. Tu podamy tylko kilka podstawowych dat i faktów.

Urodziła się w roku 1904 w Brańszczyku, tak jak wszystkie dzieci w tamtych czasach w domu, w tym przypadku we dworze poproboszczowskiego folwarku, którego część rodzina Byczyńskich kupiła od Adolfa Rudzkiego, właściciela dóbr brańszczykowskich. Zabudowania tego folwarku spaliły w roku 1915 wycofujące się wojska rosyjskie. Maria mająca wówczas 11 lat nie widziała tego, ponieważ wcześniej rodzina Byczyńskich wyjechała w głąb Rosji (do Rostowa) uciekając przed nadchodzącymi wojskami niemieckimi. Obecny murowany dworek, przedstawiony, jako dom rodzinny Mari Żywirskiej został pobudowany już w niepodległej Polsce i w nim Maria spędziła dalsze lata dziecinne i młodość. W roku 1923 rozpoczęła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego i w roku 1928 uzyskała dyplom magistra historii za pracę o listach króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Później kontynuowała ten wątek i napisała książkę „Ostatnie lata życia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego”.

Do roku 1932 była nauczycielką historii i rysunku w gimnazjum w Wyszkowie. Tu poznała przyszłego męża Zygmunta Żywirskiego i po zawarciu małżeństwa przeniosła się do Lublina, gdzie była nauczycielem i później kustoszem Muzeum Lubelskiego. Po wybuchu wojny w 1939 roku zabezpieczyła zbiory Muzeum Śląskiego przewiezione do Lublina oraz obrazy J.Matejki. Po wojnie związała się ze Śląskiem i badała kulturę materialną oraz twórczość plastyczną górników. Z jej inicjatywy powstało w Sosnowcu Muzeum Górnicze poświęcone kulturze górniczej. Równolegle z tym kontynuowała prowadzone przez cały okres międzywojenny badania nad kulturą materialną Puszczy Białej zwieńczone monografią. Możemy sobie wyobrazić o ile więcej materiałów z Puszczy Białej by zgromadziła i o ile bogatsza byłaby ta monografia, gdyby poświęciła się całkowicie Puszczy Białej. Ale nie miała podczas badań w Puszczy Białej i podczas pisania monografii wsparcia finansowego od żadnej instytucji. Jedyne wsparcie, to pomoc i rady rodziny oraz możliwość przedstawienia wybranych rozdziałów podczas seminariów na Uniwersytecie Warszawskim. Podziwiajmy, więc ogrom pracy własnej, dzięki któremu powstała monografia, kompletna i na wysokim poziomie naukowym. Monografia spełniła ówczesne wymogi rozpraw doktorskich, ale z powodów pozamerytorycznych M. Żywirska nie mogła jej przedstawić, jako pracy doktorskiej.

Foto

Przypomnijmy kilka najważniejszych stwierdzeń zawartych w monografii Mari Żywirskiej. „Celem rozważań jest ustalenie granic Puszczy Białej, traktowanej, jako region etnograficzny, w odniesieniu do zjawisk kultury materialnej w pierwszej połowie XX wieku, ściślej do roku 1939. Porównywanie tradycji kultury materialnej Puszczy i terenów sąsiednich pozwoli ustalić, czy należy traktować Puszczę, jako samodzielny region, czy też jedynie, jako teren styku regionów kulturowych rozciągających się na północny zachód i południowy wschód od Puszczy.” Po przestudiowaniu dotychczasowych zapisów etnograficznych i geograficznych o Puszczy oraz po wnikliwych obserwacjach najważniejszych elementów kultury materialnej M. Żywirska pisze: „biorąc, więc pod uwagę przekazy historyczne oraz świadomość ludności miejscowej, zdecydowanie wyraźną jeszcze na początku XX wieku, można spróbować zakreślić granice Puszczy już nie tylko, jako dawnego obszaru leśnego, ale również, jako obszaru zamieszkałego przez ludność powiązaną wspólnymi treściami kultury”. I dalej podaje granice Puszczy wyróżniając w niej dwa podobszary: grupę pułtuską i grupę ostrowską.

Do dnia dzisiejszego jest to kanon uznawany przez wszystkich późniejszych autorów. Maria Żywirska wyjaśniła ostatecznie wątpliwości dotyczące napływu osadników z Puszczy Zielonej (Kurpiowskiej właściwej) do Puszczy Białej po zniszczeniu osad w Puszczy Białej w wyniku wojen szwedzkich i najazdów kozackich. Pisze „sprawa sprowadzenia większej osadników z Puszczy Zielonej do Białej w ciągu XVIII wieku staje się jasna dopiero w świetle dokumentacji znajdującej się w Archiwum Diecezjalnym w Płocku… . W ciągu XVIII wieku przybyło na teren Puszczy Białej około 300 osadników kurpiowskich, którzy zajęli następujące wsie… (tu wymienia 32 wsie, w tym Trzciankę, Budy, Tuchlin, Porębę, Knurowiec, Białebłoto, Udrzynek, Przyjmy Brańszczykowskie). Te fakty przyjęli później inni badacze tego regionu. Kulturze materialnej mieszkańców Puszczy Białej poświęcono w monografii najwięcej rozdziałów. Są opisane szczegółowo i wzbogacone rysunkami: gospodarka rolna i hodowlana, rybołówstwo, flisactwo, obróbka włókna lnu i konopi, obróbka drewna, wikliniarstwo oraz typy wsi, czyli praktycznie wszystkie aspekty życia gospodarczego i społecznego. Przytoczmy tylko jeden fragment „przędzenie włókna podejmowano dopiero w długie zimowe wieczory. Była to praca ogromnie czasochłonna, toteż w gospodarstwach, w których zebrano więcej lnu, a mało było kobiecych rąk do przędzenia, gospodyni…musiała nająć prządkę…ambicją każdej gospodyni było przerobić swój len we własnym zakresie, gdyż inaczej uważano ją za „nierobotną” … .

Wiele ze sprzętów gospodarstwa rolnego i sprzętów domowych znajdziemy w tworzonym brańszczykowskim skansenie. Na monografii Mari Żywirskiej „Puszcza Biała” wychowało się wiele pokoleń etnografów, historyków, regionalistów. Chętnie sięgali do niej również nieprofesjonalni miłośnicy historii naszego regionu, a każdy, kto miał ambicję i możliwości napisania czegoś nowego, odwoływał się zawsze do badań przeprowadzonych przez Marię Żywirską. Chwała tym autorom, bo korzystając z obecnych możliwości poligraficznych i łatwości obserwowania przyrody otrzymujemy dzieła rozszerzające obraz Puszczy Białej o nowe ciekawe spojrzenia. Na podkreślenie zasługuje album „Puszcza Biała- przyroda, krajobraz, historia” wydany staraniem trzech Nadleśnictw położonych na terenie Puszczy, album „Gmina Brańszczyk- nadbużańskie klimaty” wydany staraniem Urzędu Gminy i dwa tomy Kroniki Parafii Brańszczyk oraz wydawnictwa tematyczne przygotowywane przez nadleśnictwa Puszczy Białej oraz inne instytucje.
Foto

Maria Żywirska nadal inspiruje osoby i instytucje, którym leży na sercu odkrywanie i popularyzowanie historii oraz przyrody naszego regionu. Była zaczynem, który zaowocował wieloma inicjatywami, była autorem, który upodmiotowił Puszczę Białą, tak jak uczynił to dla Puszczy Zielonej Adam Chętnik w znacznie mniejszej objętościowo, ale ważącej historycznie monografii o Puszczy Kurpiowskiej. Możemy, więc powiedzieć do Marii Żywirskiej: Pani Mario- jest Pani Pierwszą Damą Puszczy Białej i dziękujemy za Pani dokonania.


Stanisław Białousz,
Brańszczyk - 13 października 2017 r.,
w dniu nadania imienia Marii Żywirskiej Skansenowi
i otwarcia izby w skansenie w Brańszczyku.


ZAPRASZAMY DO FOTO-GALERII


Publikacja: Marek Rozenek
Foto: Katarzyna Bralewska
GDK Brańszczyk



Stopka

Urząd Gminy w Brańszczyku

ul. Jana Pawła II 45, 07-221 Brańszczyk

tel.: (29) 679-40-40, 679-40-41, 679-40-48
fax: (29) 679-40-40

e-mail: sekretariat@branszczyk.pl
www: http://www.branszczyk.pl

Godziny otwarcia:
URZĄD GMINY W BRAŃSZCZYKU CZYNNY
CODZIENNIE OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU
W GODZINACH OD 8.00 DO 16.00

OD 03.04.2017 ROKU
URZĄD STANU CYWILNEGO I REFERAT DS. OBYWATELSKICH CZYNNY W KAŻDY WTOREK W GODZINACH OD 8.00 DO 17.00

Konto bankowe:
BS Ostów Maz. O/Brańszczyk
29 8923 1063 0500 0710 2005 0002

Biuletyn Informacji Publicznej

http://www.bip.branszczyk.pl

Miedzy Bugiem a Narwią

Lokalna Grupa Działania Równiny Wołomińskiej KRUS

NFOSIGW



Statystyka oglądalności strony

Strona oglądana: 229 razy.
© 2006 - 2012 Urząd Gminy Brańszczyk
Zawartość merytoryczna: KAMIL GINKO, e-mail: kamil.ginko@branszczyk.pl, tel.: (29) 679-40-40
Projekt: INFOSTRONY - ADAM PODEMSKI, e-mail: adam.podemski@infostrony.pl, tel.: (22) 818-72-14
Aktualizacja techniczna: INFOSTRONY - MONIKA MILLER, e-mail: monika.sowa@infostrony.pl
Serwis uruchomiono 15 września 2006 r.